Czy nadchodzące zmiany w Ordynacji podatkowej i kks zwiększą ryzyko wszczynania postępowań karnych skarbowych?

Szykują się istotne zmiany w treści Ordynacji podatkowej, które wpłyną na sytuację podatników.

Ustawodawca wielokrotnie przymierzał się do zmian Ordynacji podatkowej w zakresie odnoszącym się do zniesienia przesłanki uzależniającej zawieszenie biegu terminu przedawnienia od wszczęcia postępowania o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Mimo że projekty zmian w tym zakresie częstokroć miały bardzo zaawansowaną postać nigdy jednak nie weszły w życie. Powyższe nakazuje z ostrożnością podchodzić do komentowania zmian w zakresie ww. problematyki mimo że stan prac prawodawczych nad projektem oznaczonym numerem UD 196 ma charakter zaawansowany.

Z uwagi jednak na to, że projektowane zmiany dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych z założenia miały wychodzić naprzeciw oczekiwaniom podatników, a zarazem w dość istotny sposób mogą wpłynąć na przebieg postępowania podatkowego i przygotowawczego warto wskazać na kierunki projektowanych zmian.

Koniec z instrumentalnym wszczynaniem postępowań karnych skarbowych?

Najważniejszą zmianą ma być eliminacja art. 70 par. 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, a więc tego przepisu, który przewiduje, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania.

Można powiedzieć, że jest to zmiana, która powinna zadawalać podatników. Oznacza teoretycznie, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego powinno być całkowicie indyferentne dla biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Innymi słowy, nie będzie już możliwości inicjowania procedury karnej skarbowej, aby organy podatkowe mogły bezterminowo prowadzić swoje kontrole czy postępowania. Na pierwszy rzut oka może się wydawać zatem, że zmniejszyć się powinna znacznie ilość wszczynanych wobec podatników postępowań karnych skarbowych. Osobiście podchodziłbym z dużą ostrożnością do tego rodzaju stanowiska. Należy mieć na uwadze, że uchylając art. 70 par. 6 pkt 1 Ordynacji ustawodawca wcale nie zrezygnował z możliwości walki o potencjalnie przedawnione kwoty zobowiązań podatkowych. Równolegle ze zmianami Ordynacji podatkowej wchodzą zmiany w przepisach Kodeksu karnego skarbowego. Ustawodawca wykreślił w tych ostatnich zapis uzależniający przedawnienie karalności przestępstw polegających na uszczupleniu należności podatkowych od tego czy samo zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Oznacza to tyle, że Skarb Państwa będzie mógł dochodzić przedawnionych podatków na drodze procedury karnej skarbowej.

Oczywiście, przeniesienie ciężaru dochodzenia przedawnionych zaległości podatkowych na organy postępowania karnego ma swoje ograniczenia. Odpowiedzialność karna skarbowa wymaga bowiem wykazania winy sprawcy. Z tego powodu można zastanowić się jak wpłynie to na przebieg postępowania przygotowawczego i podatkowego. Nie musi to automatycznie oznaczać tego, że wszystkie postępowania karne skarbowe będą cechowały się zwiększoną dynamiką bądź tego, że to rozstrzygnięcia wydane w toku postępowania karnego skarbowego będą prejudykatem w sprawach podatkowych. Można jednak spodziewać się, że część spraw, w których należności nie będą mogły być dochodzone w postępowaniu podatkowe znajdzie swój finał w postępowaniu karnym skarbowym.

Jeśli chodzi o wpływ omawianych zmian na przebieg przyszłych kontroli i postępowań podatkowych to pewne jest jedyne to, że organy administracji podatkowej będą musiały znaleźć sobie i zapewne znajdą jakąś dogodną alternatywę, w oparciu o którą będą skutecznie zawieszać bądź przerywać bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Ustawodawca zarazem przewidział w Ordynacji podatkowej nowe instrumenty prawne służące temu celowi.

Projekt przewiduje, że bieg terminu przedawnienia może zostać zawieszony, gdy Szef Krajowej Administracji Skarbowej prowadzi lub przejmie do prowadzenia postępowanie podatkowe, w którym możliwe jest zastosowanie klauzuli przeciw unikaniu opodatkowania (tzw. GAAR). Jest to zmiana, którą można zarazem wykorzystać jako argument w bieżących sprawach tych podatników, wobec których wszczęto w sposób instrumentalny postępowanie karne skarbowe.

Poza omawianą zmianą ustawodawca usuwa oczywistą niekonstytucyjność związaną z brakiem przedawnienia się zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową. Wpis hipoteki będzie zarazem wywoływał skutek w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Podsumowując, ze zmian wynika:

• koniec dla instrumentalnego wykorzystywania przepisów o postępowaniu karnym skarbowym do zawieszenia biegów terminów przedawnienia zobowiązania podatkowego,

• możliwość ścigania przestępstw skarbowych nawet po upływie terminu przedawnienia podatku;

• nowe instrumenty służące zawieszeniu biegu terminu przedawnienia i zmiana w dotychczasowych instrumentach.